این کتاب ارزشمند از برگرفته از گفتارها و نوشتارهای دکتر شهید سید محمد حسینی بهشتی رحمه الله علیه میباشد. این اثر از دو جهت داراى اهميت است: نخست اينكه مصدر اين مباحث عالم دينى روشن بين زمانشناسى است كه از واقعيتهاى اجتماعى تحليلى عميق و دركى گسترده دارد و بر اين اساس تلاش مىكند تا پاسخ پرسشهاى مطرح در اين زمينهها را با مراجعه به منابع و ماخذ انديشه اسلامى استنباط و استخراج كند و ديگر اينكه راه را براى شناخت بهتر بخشى از ابعاد انديشه يكى از رهبران انقلاب اسلامى و بنيانگذاران جمهورى اسلامى هموار مىسازد.
طرح كلى انديشه اسلامى در قرآن
طرح اسلام به صورت مسلكى-اجتماعى و داراى اصولى منسجم و يك آهنگ و ناظر به زندگى جمعى انسانها، يكى از فورىترين ضرورتهاى تفكر مذهبى است.آنچه در اين رساله گرد آمده، نمودارى است از كوششى براى تامين اين منظورها، به صورت گزارشى از اسلام طى يك سلسله سخنرانى. در اين سخنرانىها كوشيده شد كه مهمترين پايههاى فكرى اسلام از سازندهترين و زندهترين ابعادش، در خلال آيات رسا و روشن قرآن جستجو شود. و آنگاه ضمن تشريح تبيينى كه شيوه تدبر و تعمق در قرآن را به شنوندگان بياموزد، پايههاى مزبور در اين آيات، مشخص و نشان داده شود و در موارد لازم از روايات صحيح صادر از پيامبر خدا و ائمه معصومين عليهم السلام براى توضيح و تأكيد، بهرهگيرى گردد.
ولايت فقيه ( حكومت اسلامى )
فقها در باب ولايت فقيه معمولًا به تناسب مورد در ابواب مختلف فقه بحثهاى كوتاهى كردهاند و گرچه بعضى بسيار مختصر و برخى به تفصيل بيشتر به موضوع پرداختهاند اما يك بحث منظم و جامع در اين مورد در كتب فقهى قدما ديده نمىشود.امام خمينى رحمه الله علیه در این كتاب، با عنايت و تأكيد بسيار، اصل ولايت- كه اساس و پايه تمام وظايف است- بخصوص ولايت در امر حكومت و جنبههاى سياسى آن را مورد بررسى قرار دادهاند. و در اين باب علاوه بر تبيين عوامل سياسى و اجتماعى كه سبب شده است تا اين مهمترين موضوع اسلامى مورد بىاعتنايى قرار گيرد، ضمن بحثهاى استدلالى بر همان روش متقن فقهى، به برنامهريزى عملى براى تحقق ولايت فقيه در امر حكومت با طرح كردن راههاى مشخص و قابل عملى نيز توجه داشتهاند.
ولایت، رهبری و روحانیت